Lịch sử Hong Kong: từ làng chài ven biển đến trung tâm tài chính thế giới

Năm 1841, một quan chức Anh từng mô tả Hong Kong là "hòn đảo cằn cỗi, chẳng có nổi một căn nhà đáng kể". Vậy mà đến tháng 3 năm 2026, thành phố này lại được xếp hạng ba thế giới trong bảng xếp hạng trung tâm tài chính toàn cầu, chỉ sau New York và London. Hành trình từ một vùng đất bị xem thường thành một trong ba đỉnh cao tài chính hành tinh trải dài gần hai thế kỷ, bắt đầu từ một cuộc chiến tranh gây nhiều tranh cãi.

[Ảnh: Toàn cảnh trung tâm tài chính Hong Kong ngày nay nhìn từ bến cảng Victoria]

Hong Kong từng là vùng đất như thế nào trước khi trở thành thuộc địa Anh?

Trước năm 1841, Hong Kong chỉ là một cụm đảo và làng ven biển thưa dân, thuộc huyện Tân An của tỉnh Quảng Đông, nơi người dân sống chủ yếu bằng nghề đánh cá, làm muối và cả cướp biển. Bến cảng nước sâu tự nhiên nơi đây từng chỉ được biết đến trong giới buôn bán nhỏ lẻ, cho đến thập niên 1830 khi các thương nhân Anh và Mỹ bắt đầu dùng nơi này làm điểm neo đậu tàu buôn thuốc phiện.

Chính hoạt động buôn thuốc phiện trái phép này đã châm ngòi cho xung đột giữa Anh và triều đình nhà Thanh, khi quan khâm sai Lâm Tắc Từ ra lệnh tịch thu và tiêu hủy thuốc phiện tại Quảng Châu năm 1839. Căng thẳng leo thang thành cuộc chiến mà lịch sử gọi là Chiến tranh Nha phiến lần thứ nhất, sự kiện trực tiếp định hình số phận của Hong Kong sau này.

Vì sao Chiến tranh Nha phiến lại biến Hong Kong thành thuộc địa Anh?

Chiến tranh Nha phiến lần thứ nhất kết thúc bằng thất bại của nhà Thanh, buộc triều đình phải ký Điều ước Nam Kinh ngày 29 tháng 8 năm 1842, nhượng đứt đảo Hong Kong cho Anh vĩnh viễn. Trước đó, quân Anh đã chiếm đóng và cắm cờ tại đây từ tháng 1 năm 1841. Đây được xem là điều ước bất bình đẳng đầu tiên trong chuỗi các hiệp ước Trung Quốc buộc phải ký với phương Tây suốt thế kỷ 19.

Lãnh thổ Hong Kong sau đó còn mở rộng thêm hai lần. Năm 1860, sau Chiến tranh Nha phiến lần thứ hai, Công ước Bắc Kinh nhượng thêm bán đảo Cửu Long cho Anh. Đến năm 1898, Anh tiếp tục ký hiệp ước thuê toàn bộ vùng Tân Giới trong đúng 99 năm, từ ngày 1 tháng 7 năm 1898 đến ngày 30 tháng 6 năm 1997. Chính thời hạn 99 năm này về sau trở thành mốc quyết định cho việc Hong Kong quay về Trung Quốc.

Bạn có thể đọc thêm: Vì sao Hong Kong dày đặc nhà chọc trời? Chuyện ít biết sau 'rừng bê tông' để hiểu thêm vì sao vùng đất nhỏ hẹp này lại phát triển theo chiều cao.

[Ảnh: Tranh minh họa bến cảng Hong Kong thời kỳ đầu thuộc địa Anh]

Hong Kong đã phát triển thành trung tâm thương mại thế nào ngay từ thời thuộc địa?

Ngay sau khi trở thành thuộc địa, Hong Kong được tuyên bố là cảng tự do, không đánh thuế hàng hóa qua lại, chính sách này nhanh chóng biến vùng đất từng bị xem thường thành điểm trung chuyển hàng hóa sầm uất giữa phương Đông và phương Tây. Dân số tăng với tốc độ đáng kinh ngạc: từ khoảng 1.500 đến vài nghìn người năm 1841 đã vọt lên khoảng 33.000 người chỉ một thập niên sau đó, nhờ dòng người nhập cư từ Quảng Đông và các thương nhân nước ngoài đổ về.

Một dấu mốc quan trọng khác là sự ra đời của ngân hàng The Hongkong and Shanghai Banking Corporation, tức HSBC ngày nay, thành lập ngày 3 tháng 3 năm 1865 bởi doanh nhân người Scotland Thomas Sutherland, với vốn ban đầu 5 triệu Đô la Hồng Kông để tài trợ cho hoạt động mậu dịch đang bùng nổ. Đến năm 1891, sàn giao dịch chứng khoán đầu tiên cũng ra đời, tiền thân của Sở Giao dịch Chứng khoán Hong Kong sau này, đặt nền móng sớm cho vai trò trung tâm tài chính của thành phố.

Thế kỷ 20 đã đưa Hong Kong từ trung tâm mậu dịch sang trung tâm tài chính ra sao?

Sau giai đoạn bị Nhật chiếm đóng trong Thế chiến thứ hai, Hong Kong bước vào thời kỳ tăng trưởng công nghiệp mạnh mẽ suốt thập niên 1950 đến 1970, trở thành một trong bốn con hổ kinh tế châu Á cùng Singapore, Đài Loan và Hàn Quốc. Ngành dệt may và sản xuất nhẹ phát triển rực rỡ nhờ lực lượng lao động dồi dào, trước khi kinh tế thành phố dần chuyển hướng sang dịch vụ tài chính, ngân hàng và bảo hiểm từ cuối thập niên 1970.

Bước ngoặt lớn đến khi Trung Quốc bắt đầu cải cách mở cửa năm 1978. Hong Kong trở thành cửa ngõ vốn đầu tư nước ngoài đổ vào đại lục, trong đó Thâm Quyến ngay bên kia biên giới là điểm đến đầu tiên và lớn nhất. Đến năm 1984, HSBC trở thành ngân hàng nước ngoài đầu tiên kể từ năm 1949 được cấp phép hoạt động tại Trung Quốc đại lục, mở chi nhánh ngay tại Thâm Quyến.

Bạn có thể đọc thêm: Thâm Quyến: từ làng chài nhỏ thành 'Thung lũng Silicon châu Á' như thế nào? để thấy mối liên hệ giữa hai đô thị láng giềng trong giai đoạn này.

[Ảnh: Khu nhà máy dệt may Hong Kong giai đoạn phát triển công nghiệp thập niên 1960]

Vì sao Hong Kong trở về Trung Quốc năm 1997, quá trình này diễn ra thế nào?

Hong Kong trở về Trung Quốc vào đúng nửa đêm ngày 30 tháng 6 năm 1997, khi hợp đồng thuê 99 năm vùng Tân Giới ký năm 1898 chính thức hết hạn. Năm 1982, Thủ tướng Anh Margaret Thatcher sang Bắc Kinh đặt vấn đề gia hạn hợp đồng thuê, nhưng phía Trung Quốc khẳng định toàn bộ các hiệp ước thế kỷ 19 đều là hiệp ước bất bình đẳng và không còn giá trị ràng buộc, buộc hai bên bước vào đàm phán nghiêm túc về việc trao trả toàn bộ lãnh thổ.

Cuộc đàm phán kết thúc bằng Tuyên bố chung Trung Anh năm 1984, trong đó Trung Quốc cam kết áp dụng mô hình một quốc gia hai chế độ, cho phép Hong Kong giữ nguyên hệ thống kinh tế và xã hội trong ít nhất 50 năm sau khi trao trả, tức đến năm 2047. Luật Cơ bản, văn kiện đóng vai trò hiến pháp thu nhỏ cho Hong Kong, hoàn tất soạn thảo năm 1990, chuẩn bị nền tảng pháp lý cho ngày chuyển giao lịch sử.

Lễ chuyển giao chính thức diễn ra tại Trung tâm Hội nghị và Triển lãm Hong Kong đêm 30 tháng 6 rạng sáng 1 tháng 7 năm 1997, với sự tham dự của lãnh đạo cấp cao cả hai nước, đánh dấu thời khắc lá cờ Anh được hạ xuống sau 156 năm cai trị và Hong Kong chính thức trở thành Đặc khu hành chính của Trung Quốc.

[Ảnh: Lá cờ Đặc khu hành chính Hong Kong tung bay tại khu Central]

Hong Kong ngày nay giữ vị thế trung tâm tài chính thế giới ra sao?

Theo báo cáo Chỉ số Trung tâm Tài chính Toàn cầu công bố tháng 3 năm 2026, Hong Kong xếp hạng ba thế giới, chỉ sau New York và London, đồng thời dẫn đầu khu vực châu Á Thái Bình Dương. Thành phố này còn giữ vị trí số một toàn cầu về lĩnh vực công nghệ tài chính, ngân hàng và bảo hiểm, khiến giới tài chính quốc tế từ năm 2008 đã đặt cho bộ ba New York, London và Hong Kong biệt danh Nylonkong để chỉ ba đỉnh cao tài chính không thể thay thế của thế giới.

Sở Giao dịch Chứng khoán Hong Kong hiện có hơn 2.600 công ty niêm yết, nằm trong nhóm sàn giao dịch lớn hàng đầu thế giới, còn HSBC dù đã chuyển trụ sở chính sang London từ năm 1993 vẫn xem Hong Kong là thị trường lớn nhất, đóng góp hơn một nửa lợi nhuận toàn tập đoàn. Theo kinh nghiệm nhiều đoàn khách Hà Nội mà chúng tôi từng dẫn, đứng giữa khu Central ngắm những tòa nhà ngân hàng lịch sử xen lẫn cao ốc hiện đại là cách trực quan nhất để cảm nhận trọn vẹn hành trình gần hai thế kỷ này.

Nhờ chuyến bay thẳng từ Nội Bài chỉ khoảng 2 tiếng, khách hoàn toàn có thể dành riêng nửa ngày trong lịch trình để khám phá khu Central, nơi lưu giữ nhiều dấu tích lịch sử nhất thành phố.

Nếu muốn tìm hiểu sâu hơn cùng hướng dẫn viên tiếng Việt trong suốt hành trình, quý khách có thể tham khảo tour hong kong 4 ngày 3 đêm.

Quý khách quan tâm các chương trình đa dạng hơn có thể xem thêm tại Tour Hong Kong để được tư vấn chi tiết.

Ngoài ra, Du Lịch Hong Kong cũng là nơi tham khảo thêm nhiều lịch trình khác quanh năm.

[Ảnh: Khu Central Hong Kong với các tòa nhà ngân hàng lịch sử và hiện đại]

Một số câu hỏi thường gặp về lịch sử Hong Kong

Tên gọi Hong Kong nghĩa là gì?

Hong Kong bắt nguồn từ tiếng Quảng Đông Hương Cảng, nghĩa là cảng thơm. Có vài giả thuyết về nguồn gốc tên gọi, phổ biến nhất cho rằng khu vực từng là nơi xuất khẩu trầm hương và các sản phẩm gỗ thơm ra biển trước khi trở thành thuộc địa Anh.

Có phải Hong Kong chính thức thành thuộc địa Anh ngay năm 1841 không?

Không hoàn toàn. Quân Anh chiếm đóng và cắm cờ tại đảo Hong Kong từ tháng 1 năm 1841, nhưng phải đến khi Điều ước Nam Kinh được ký ngày 29 tháng 8 năm 1842, việc nhượng đảo mới chính thức có hiệu lực pháp lý và được công nhận bởi cả hai triều đình.

Một quốc gia hai chế độ nghĩa là gì, kéo dài đến khi nào?

Đây là mô hình cho phép Hong Kong giữ nguyên hệ thống pháp luật, tiền tệ và kinh tế thị trường riêng trong khi vẫn thuộc chủ quyền Trung Quốc, khác với hệ thống của Trung Quốc đại lục. Theo Tuyên bố chung năm 1984, mô hình này được cam kết áp dụng ít nhất 50 năm kể từ ngày trao trả 1997, tức đến năm 2047.

Có công trình kiến trúc thời thuộc địa nào nổi bật khách nên ghé thăm không?

Có, nổi bật nhất là tòa nhà từng là trụ sở Hội đồng Lập pháp, xây năm 1912 theo phong cách tân cổ điển, nay là trụ sở Tòa án Chung thẩm, cùng Nhà thờ Chính tòa St John xây từ năm 1849, nhà thờ theo nghi thức Anh giáo lâu đời nhất Hong Kong, cả hai đều nằm ngay khu Central.

Hong Kong từng đứng thứ mấy trong bảng xếp hạng tài chính toàn cầu qua các năm?

Hong Kong thường xuyên nằm trong nhóm ba đến bốn hạng đầu suốt nhiều năm, từng đạt điểm số kỷ lục vào năm 2018. Sau giai đoạn điểm số sụt giảm quanh năm 2022, thành phố đã phục hồi mạnh mẽ và trở lại vị trí thứ ba toàn cầu từ năm 2025 đến nay.

Bài viết được biên soạn bởi đội ngũ chuyên gia Tour Du Lịch Hong Kong của TourHongKong.vn, đơn vị chuyên tổ chức tour Hong Kong từ Hà Nội với 15 năm kinh nghiệm làm du lịch tại Hà Nội. Thông tin được cập nhật tháng 7/2026. Nếu bạn cần tư vấn lịch trình hoặc giá tour mới nhất, liên hệ trực tiếp tại Tour Hong Kong.